gerçek bilim yeni muhafazakarlarını arıyor!

bilimin gerçeği, fasonu olur mu diye sormaya yeltenenler yazı sonuna dek beklesinler. muhtemelen yazı sonunda da bir aydınlanma yaşamayacaklar ama yine de merak körüklemek için iyi bir yöntem, gerçi bunun bir yöntem olduğunu söylemek körüklenen merakın üzerine su serpecek, ziyanı yok. konumuza dönelim.

gerçek bilim şeklinde bir kavram tazelemesi yapma ihtiyacı duymamın sebebi bilim dendiğinde bu kavrama yüklenen yenilik arama görevinin bu kelimede bir yorulma yaratmış olması. gerçek bilim, insanlık adına yenilik arayış görevi için seçtiği bilim insanlarının üzerine bir türlü uydurulamayan, bazen dar bazen bol, çoğu zaman canlı renklere bezenmiş üniformalar tasarlasa da bilim insanlarının görev sahalarında bu canlı renklerle ışıldayan üniformalar abes kaçar. ayrıca üniformaları taşımak isteyenler de kendilerini her an sahne alacak ama sahne aldığında herkesin sadece göz ucuyla bakarak karşısındakiyle sohbetini sürdürdüğü vasat şovmenler gibi hissederler. daha doğrusu hissettirilirler çünkü görev sahası katı resmîyetin hüküm sürdüğü bir uygulama alanıdır. esasen bu üniformalar gerçek bilimin işçileri için uygun görülen fakat uygun olmayan bir üniformadır.

metaforların sırtında bir noktaya kadar geldik, buradan sonrasını basit bir anlatımla sürdürelim, çıkmaza girersek eşekler ve develerle yolumuza devam ederiz. gerçek bilim için gereken yenilik arayışı ve gerçekliği teğet geçen üniformalara rengini veren detay özünde merak olarak görülebilir. merak yazarken neden bold yazı tipi kullandığımı merak ettiniz, (ben de ettim ama) vurgulanması gerektiğini düşündüm çünkü bilim insanlarından talep edilen merak duygusu dahil olunan bilimsel çalışmanın yürüyüş ritmini bozacak seviyeye gelmediği sürece kabul gören, iyicil bir merak olmalıdır. örneğin mevcut araştırma programı çerçevesinde bir kimya deneyinde detayları yontmak için ortaya çıkan meraklı sorular bu deneyin varsayımlarını, bir ileri aşamada kimyasal formüllerin bugüne dek yanlış kodlanıp kodlanmadığını sorgulamaya giderse gerçek bilimin kaşları çatılabilir. gerçek bilim laboratuvardaki yetkili akademisyen, araştırma ekibinin başındaki profesör ya da araştırmacıların danışmanı olabilir, her kim olursa olsun iyicil merak yıkıcı merak olma yolunda ilerliyorsa çatılan kaşlara bir yenisi eklenebilir.

peki bu ket vurulan merakın faydası yok mu? astronomi varsayımlarını kökten değiştiren kopernik devriminin ortaya çıkış hikayesi bilim felsefecileri için kopernik'in kendinden önceki araştırma programına iyicil merakı bile dışarıda bırakacak seviyede bağlı olmasıydı. o batlamyus astronomisine öylesine bağlıydı ki bu modeldeki aksayan yanları görmeye ve her neresi aksıyorsa o gedikleri doldurmaya başlamıştı. amacı batlamyus'un tezlerini çürütmek değil, o tezleri cilalamaktı fakat cila ardından "yıldız" gibi parlayan yüzey bu tezlerin daha büyük hatalarının daha önce hiç olmadığı kadar dikkat çekmesini sağlamıştı.

yolda yürürken bir tabelada taksi çağırma butonunun hemen altına iliştirilen "gerçek bilim yeni muhafazakarlarını arıyor!" ilanı görürseniz mülakata giderken olabildiğince renkli ve iddialı giyinin, belki de vasat şovmen sahneden cılız alkışlarla inerken herkesin izlemek için geldiği asıl şovmen sizsinizdir ve sahne sıranız yaklaşıyordur.